Thread: Đến với bài thơ hay

Gửi em, cô thanh niên xung phong (Phạm Tiến Duật)
Có lẽ nào anh lại mê em
Một cô gái không nhìn rõ mặt
Ðại đội thanh niên đi lấp hố bom
Áo em hình như trắng nhất

Người tinh nghịch là anh dễ thân
Bởi vì thế có em đứng gần
Em ở Thạch Kim sao lại lừa anh nói là "Thạch Nhọn"
Ðêm ranh mãnh ngăn cái nhìn đưa đón

Em đóng cọc rào quanh hố bom
Cái miệng em ngoa cho bạn cười giòn
Tiếng Hà tĩnh nghe buồn cười đáo để
Anh lặng người như trôi trong tiếng ru.

Tranh thủ có ánh sáng đèn dù
Anh vội nhìn em và bạn em khắp lượt
Mọi người cũng tò mò nhìn anh
Rồi bóng tối lại khép vào bóng tối

Em ơi em, hãy nghe anh hỏi
Xong đọan đường này các em làm đâu
Anh đã tìm em rất lâu, rất lâu
Cô gái ở Thạch Kim Thạch Nhọn
Khăn xanh, khăn xanh phơi đầy lán sớm
Sách giấy mở tung trắng cả rừng chiều.

Anh đã đi rất nhiều, rất nhiều
Những con đường như tình yêu mới mẻ
Ðất rất hồng và người rất trẻ
Nhưng chẳng thấy em, cô gái ở Thạch Nhọn Thạch Kim

Những đội làm đường hành quân trong đêm
Nào cuốc nào choòng xoong nồi xủng xoảng
Rực rỡ mặt đất bình minh
Hấp hối chân trời pháo sáng
Ðường trong tim anh in những dấu chân.

Chiếc võng bạc trên đường hành quân
Anh đã buộc nhiều cây xoan cây ổi
Lại đường mới và hàng nghìn cô gái
Ở đâu em tinh nghịch của anh?

Bụi mù trời mùa hanh
Nước trắng khe mùa lũ
Ðêm rộng dài là đêm không ngủ
Em vẫn đi, đường vẫn liền đường

Cạnh giếng nước có bom từ trường
En không rửa ngủ ngày chân lấm
Ngày em phá nhiểu bom nổ chậm
Ðêm nằm mơ nói mớ vang nhà
Chuyện kể từ nỗi nhớ sâu xa
Thương em, thương em, thương em biết mấy...

Dừng tay cuốc khi em ngoảnh lại
Sẽ giật mình đường mới ta xây
Ðã có độ dài hơn cả độ dài
Của đường xá đời xưa để lại
Sẽ ra về bao nhiêu cô gái
Một ngày mai đường sẽ đứng chơ vơ
Ðể cho đời sau còn thấy ngẩn ngơ
Trước những công trình ngoằn ngòeo trên mặt đất.

Ơi em gái chưa một lần rõ mặt
Có lẽ nào anh lại mê em
Từ cái đêm Thạch Nhọn Thạch Kim
Tên em đã thành tên chung anh gọi:
Em là cô thanh niên xung phong.


NGƯỜI CON GÁI VIỆT NAM (Tố Hữu- 07.12.1958)
Em là ai? Cô gái hay nàng tiên
Em có tuổi hay không có tuổi
Mái tóc em đây, hay là mây là suối
Đôi mắt em nhìn hay chớp lửa đêm giông
Thịt da em hay là sắt là đồng?

Cho tôi hôn bàn chân em lạnh ngắt
Cho tôi nâng bàn tay em nắm chặt
Ôi bàn tay như đôi lá còn xanh!
Trên mình em đau đớn cả thân cành...

Tỉnh lại em ơi, qua rồi cơn ác mộng
Em đã sống lại rồi, em đã sống!
Điện giật, dùi đâm, dao cắt, lửa nung
Không giết được em, người con gái anh hùng!

Ôi trái tim em trái tim vĩ đại
Còn một giọt máu tươi còn đập mãi
Không phải cho em. Cho lẽ phải trên đời
Cho quê hương em. Cho Tổ quốc, loài người!

Từ cõi chết, em trở về, chói lọi
Như buổi em đi, ngọn cờ đỏ gọi
Em trở về, người con gái quang vinh
Cả nước ôm em, khúc ruột của mình.

Em đã sống, bởi vì em đã thắng
Cả Nước bên em, quanh giường nệm trắng
Hát cho em nghe như tiếng mẹ ngày xưa
Sông Thu Bồn giọng hát đò đưa...

Cả nước cho em, cho em tất cả
Máu tiếp máu, cho lại hồng đôi má
Cho mái tóc em xanh lại ngày xuân
Cho thịt da em lại nở trắng ngần

Em sẽ đứng trên đôi chân tuổi trẻ
Đôi gót đỏ lại trở về quê mẹ
Em sẽ đi, trên đường ấy thênh thang
Như những ngày xưa, rực rỡ sao vàng!

Ôi đôi mắt của em nhìn, rất đẹp
Hãy sáng mãi niềm tin tươi ánh thép
Như quê em Gò Nổi, Kỳ Lam
Hỡi em, người con gái Việt Nam!...
(ST)

NHỚ CON SÔNG QUÊ HƯƠNG (TẾ HANH)

Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Toả nắng xuống dòng sông ấm áp

Chẳng biết nước có giữ ngày giữ tháng
Giữ bao nhiêu kỷ niệm giữa dòng trôi
Hỡi con sông đã tắm cả đời tôi
Tôi giữ mãi mối tình mới mẻ

Sông của quê hương, sông của tuổi trẻ
Sông của miền Nam nước Việt thân yêu
Khi bờ tre ríu rít tiếng chim kêu
Khi mặt nước chập chờn con cá nhảy.

Bạn bè tôi túm năm tụm bảy
Bầy chim non bay lượn trên sông
Tôi dang tay ôm nước vào lòng
Sông mở nước ôm tôi vào dạ.

Chúng tôi lớn lên mỗi người một ngả
Kẻ sớm khuya chài lưới bên sông
Kẻ cuốc cày mưa nắng ngoài đồng
Tôi cầm súng xa nhà đi kháng chiến.

Nhưng lòng tôi như mưa nguồn gió biển
Vẫn trở về lưu luyến bên sông...
Tôi hôm nay sống trong lòng miền Bắc
Sờ lên ngực nghe trái tim thầm nhắc.

Hai tiếng thiêng liêng hai tiếng miền Nam
Tôi nhớ không nguôi ánh nắng màu vàng
Tôi quên sao được sắc trời xanh biếc
Tôi nhớ cả những người không quen biết.

Có những trưa tôi đứng dưới hàng cây
Bỗng nghe dâng cả một nỗi tràn đầy
Hình ảnh con sông quê mát rượi
Lai láng chảy lòng tôi như suối tưới.

Quê hương ơi, lòng tôi cũng như sông
Tình Bắc Nam chung chảy một dòng
Không ghềnh thác nào ngăn cản được
Tôi sẽ đến nơi tôi hằng mong ước.

Tôi sẽ về sông nước của quê hương
Tôi sẽ về sông nước của tình thương.
---------------------------------------
Sáng tháng Năm (Tố Hữu)

Vui sao một sáng tháng Năm
Đường về Việt Bắc lên thăm Bác Hồ
Suối dài xanh mướt nương ngô
Bốn phương lồng lộng thủ đô gió ngàn...

Bác kêu con đến bên bàn
Bác ngồi Bác viết nhà sàn đơn sơ
Con bồ câu trắng ngây thơ
Nó đi tìm thóc quanh bồ công văn
Lát rồi, chim nhé, chim ăn
Bác Hồ còn bận khách văn đến nhà

Bàn tay con nắm tay cha
Bàn tay Bác ấm vào da vào lòng.
Bác ngồi đó, lớn mênh mông
Trời xanh biển rộng ruộng đồng nước non...
Bác Hồ, cha của chúng con
Hồn của muôn hồn
Cho con được ôm hôn má Bác
Cho con hôn mái đầu tóc bạc
Hôn chòm râu mát rượi hoà bình!

Ôi cái tên kính yêu Hồ Chí Minh!
Trong sáng lòng anh du kích
Nửa đêm bôn tập diệt đồn
Vững tay người chiến sĩ nông thôn
Bắt sỏi đá phải thành sắn gạo
Anh thợ, má anh vàng thuốc pháp
Cánh tay anh dày sẹo lửa gang
Ôi những em đốt đuốc đến trường làng
Và các chị dân công mòn đêm vận tải!
Các anh chị, các em ơi, có phải
Mỗi khi lòng ta xao xuyến rung rinh
Môi ta thầm kêu Bác: Hồ Chí Minh!
Và mỗi trận, mỗi mùa vui thắng lợi
Ta lớn cao lên, bay bổng diệu kỳ
Trên đường dài, hai cánh đỡ ta đi...

Bác Hồ đó, là lòng ta yên tĩnh
Ôi người cha đôi mắt mẹ hiền sao!
Giọng của Người, không phải sấm trên cao
Thấm từng tiếng, ấm vào lòng mong ước
Con nghe Bác, tưởng nghe lời non nước
Tiếng ngày xưa và cả tiếng mai sau...

Bác Hồ đó, chiếc áo nâu giản dị
Màu quê hương bền bỉ đậm đà
Ta bên Người, Người tỏa sáng trong ta
Ta bỗng lớn ở bên Người một chút...
Bác Hồ đó, ung dung châm lửa hút
Trán mênh mông, thanh thản một vùng trời.
Không gì vui bằng mắt Bác Hồ cười
Quên tuổi già, tươi mãi tuổi đôi mươi!
Người rực rỡ một mặt trời cách mạng
Mà đế quốc là loài dơi hốt hoảng
Đêm tàn bay chập choạng dưới chân Người.

Hồ Chí Minh
Người ở khắp nơi nơi

Hồn biển lớn đón muôn lời thủ thỉ
Lắng từng câu, từng ý chưa thành
Người là Cha, là Bác, là Anh
Quả tim lớn lọc trăm dòng máu nhỏ
Người ngồi đó, với cây chì đỏ
Vạch đường đi, từng bước, từng giờ...

Không gì vinh bằng chiến đấu dưới cờ
Đảng chói lọi Hồ Chí Minh vĩ đại!
Con nhớ hết mỗi lời Người dạy:
Kháng chiến gian nan, kháng chiến trường kỳ
Bác bảo đi, là đi
Bác bảo thắng, là thắng
Việt Nam có Bác Hồ
Thế giới có Xta-lin
Việt Nam phải tự do
Thế giới phải hoà bình!
Chúng con chiến đấu hy sinh
Tấm lòng son sắt, đinh ninh lời thề.

Bắt tay Bác tiễn ra về
Nhớ hoài buổi sáng mùa hè chiến khu....

(st)

Lệ Thu

Người lái đò bến My Lăng
(Kính tặng cố thi sĩ Yến Lan)
Chẳng còn gì nữa để cho
Liêu xiêu chiếc bóng lái đò bên sông

Buồn thì đã đẫm trong lòng
Vui thì đã gửi theo dòng trôi xa

Chỉ còn thưa thớt tiếng gà
Chỉ còn một dải trăng tà đi theo

Nghèo thì trở lại phận nghèo
Gió to sóng cả mái chèo run tay

Ước gì gối sách nằm say
Như xưa ông lão bến này đợi trăng
(Quy Nhơn tháng 9-2004)
Thông điệp tri âm với nhà thơ
Bài thơ Người lái đò bến My Lăng của nhà thơ Lệ Thu là trải nghiệm qua một đời cầm bút, được viết khi chị đã lui đàng sau “những danh vọng ồn ào, những vinh quang xí xố” (ý Chế Lan Viên). Tìm về với Yến Lan, Lệ Thu gửi chút lòng tri âm với nhà thơ xứ sở, bằng âm điệu lục bát như lắng đọng những suy tư thân phận và cả những nỗi niềm thế sự.
Bắt đầu bằng hoài niệm về lại bến sông, bến My Lăng dệt hồn thơ đầy ước vọng của một thời lãng mạn, kỵ mã đã xa rồi, chỉ còn lại bóng ông lái đò trên dòng sông đời định mệnh, chở bao buồn vui nhân thế. Vẫn là một tâm thế đầy băn khoăn giữa cho và nhận, được và mất của Lệ Thu, nhưng hai câu mở đầu của bài thơ này dường như có chút ngậm ngùi. Tôi còn nhớ một ý thơ Lệ Thu từng viết trước đó: “Cái còn lại sau nửa đời nhận, cho, sàng lọc - Là tình yêu muộn màng của anh…”, còn ở đây thì “chẳng còn gì nữa để cho”. Vậy phải chăng là hư vô, là ảo giác? Hay đó là lúc con người “ngộ” ra nhiều điều nhất? Có lẽ để hiểu hết bức thông điệp này của tác giả, e rằng phải có đủ thời gian sống và chiêm nghiệm. Còn như tôi, một kẻ hậu sinh, tóc chưa đủ bạc, sống chưa đủ nhiều, chưa qua những thăng trầm thời chiến - thời bình, chưa có những lúc đặt tính mạng mình lên bàn cân sinh tử, chưa từng qua cảm giác của thế hệ “sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình” như tác giả, e rằng mọi suy diễn đều dễ dẫn đến điều thất thố!
Chỉ biết, khi đọc những dòng thơ như rứt gan ruột ra mà đếm của Lệ Thu, tôi cũng ít nhiều cảm được những buồn vui phận người:
Buồn thì đã đẫm trong lòng
Vui thì đã gửi theo dòng trôi xa
Buồn ấy, vui ấy đâu chỉ gói gọn trong thế giới riêng tư của một cá nhân, đó là tâm trạng của cả một thế hệ. Nỗi buồn “đẫm trong lòng” ấy còn ẩn chứa cả niềm trăn trở vì cuộc đời này. Dòng sông thời gian cuốn theo tuổi trẻ, mang bao niềm vui hoà vào biển lớn. Tâm trạng ông lão lái đò bến My Lăng trong thơ Lệ Thu không có cái yên bình “say trăng nằm gối sách” như ông lái đò của Yến Lan. Thực tại là nỗi buồn cùng cảm giác cô đơn khi đối diện cùng không gian quạnh quẽ:
Chỉ còn thưa thớt tiếng gà
Chỉ còn một dải trăng tà đi theo
Con đò - cuộc đời và dòng sông - định mệnh gắn với nghiệp lái đò cần mẫn có phút chòng chành trong cảm giác mỏi mệt và thấm thía:
Nghèo thì trở lại phận nghèo
Gió to sóng cả mái chèo run tay
Thật vậy chăng? Tôi nghĩ có lẽ đó là phút suy ngẫm có chút chua chát khi nghĩ về cuộc sống hiện tại của nhà thơ. Cái tâm trạng “con sãi ở chùa lại quét lá đa” như một ám ảnh bao đời quẩn quanh trong suy nghĩ của tác giả. Nhưng không phải là một nỗi tuyệt vọng hay chán nản đánh mất niềm tin vào sự sống, để buông tay. Chẳng qua là ý thức về bản thân về tuổi tác về sức lực mà thôi! Có “run tay” nhưng vẫn tiếp tục chèo chống, dẫu cho có lúc cảm thấy mình thật đơn độc, “liêu xiêu chiếc bóng lái đò bên sông”.
Vậy có gì gặp gỡ đồng cảm giữa Lệ Thu với Yến Lan trong mơ ước giản dị này:
Ước gì gối sách nằm say
Như xưa ông lão bến này đợi trăng.
Tôi có cảm tưởng như Lệ Thu mượn hình tượng ông lái đò của chính Yến Lan để phác hoạ lại toàn bộ cuộc đời của ông qua những cặp lục bát. Có nỗi cảm thông chia sớt những tâm tư với nhà thơ của An Nhơn một đời lận đận. Điểm lại quãng đời thi sĩ Yến Lan buồn nhiều hơn vui, có lúc cô đơn vì bị cô lập, lặng lẽ với công việc biên tập thơ, trở về quê hương sống cảnh thanh bần đến khi lặng lẽ “gửi hồn lên tắm bến trăng cao”…Nhưng câu cuối, đâu chỉ là Lệ Thu nói về Yến Lan mà có cả niềm ước ao của chính nữ sĩ. Hình tượng ông lão “gối sách nằm say”, “đợi trăng” giàu chất thơ kia cũng là khoảnh khắc mong thoát khỏi những nỗi buồn ám ảnh, để bình thản sống giữa đời, gửi lòng vào thơ, vào ánh trăng khơi nguồn cảm hứng. Tôi chợt liên tưởng đến bài thơ của Yến Lan: “Trưa đọc Nam Hoa Kinh - tối nằm không hoá bướm - Mừng mình chủ được mình - Dậy thổi nồi khoai sớm” (Đọc Nam Hoa Kinh). Bởi vậy, dù Lệ Thu có ước như ông lão đợi trăng trên bến My Lăng, chắc hẳn cũng không phải là giấc mơ thoát tục, mà nữ sĩ vẫn nhẫn nại chống con đò thi ca trên dòng sông cuộc đời còn nhiều sóng cả này!
Trần Hà Nam

Đánh thức tiềm lực (1981)
Nguyễn Duy

Hãy thức dậy đất đai
Cho áo em tôi không còn vá vai
Cho phần gạo mỗi nhà không còn thay bằng ngô, khoai, sắn
Xin bắt đầu từ cơm no áo ấm
Rồi đi xa hơn đẹp giàu và còn sung sướng hơn
Có lắm khoáng sản trong lòng các núi non
Châu báu vô biên dưới thềm lục địa
Rùng đại ngàn bạc vàng là thế
Phù sa cứ muôn đời như sữa mẹ
Sông giàu đằng sông, bể giàu đằng bể
Còn mặt đất hôm nay em nghĩ thế nào?
* * *
Lúc này ta làm thơ cho nhau
Đưa đẩy chi mấy lời ngọt nhạt
Ta ca hát quá nhiều về tiềm lực
Tiềm lực còn ngủ yên
* * *
Tôi lớn lên trên bờ bãi sông Hồng
Trong mỡ màu phù sa là máu loãng
Giặc giã từ con châu chấu, cào cào
Mương máng đê điều ngổn ngang chiến hạm
Trang sử đất nước ngoằn nghèo trận mạc
Giọt mồ hôi nào có gì to tát
Đã một thời mặn chát các dòng sông
Đã mấy thời để trắng đất mấy đồng
Thuyền vỏ trấu mong manh ba chìm bảy nổi
Khúc dân ca cũng bèo dạt mây trôi
Hạt gạo nõn nà hao gầy đi vì những thiên tai
Đói!
Đói lưu niên!
Cái đói truyền đời
Qua điệu múa cổ cũng chậm buồn như đói
* * *
Tôi đã qua những chặng đường miền Trung bỏng rát và dai dẳng
Một bên là Trường Sơn cây xanh
Một bên là Trường Sơn cát trắng
Đồng bằng lép hình lá lúa gầy nhằng
Cơn bão chưa qua hạn hán tới đây rồi
Ngọn cỏ nhỏ trốn thành gai mà không khỏi úa
Đất nứt nở ngỡ da người nứt nở
Cơn gió Lào rát mặt lắm em ơi!
Hạt giống ở đây chết đi sống lại
Hạt gạo cũng kết tinh như hạt muối
Cây lúa đứng lên cũng đạp đất đội trời
* * *
Tôi vè quê em châu thổ mới bồi
Sóng Cửu Long tự giãn mình ra biển
Đất cuồn cuộn sinh sôi và lặng câm dịch chuyển
Cây mắn cây chàm lặn lội mở đường đi
Đất tân sinh ngỡ ngọt ngào trên mặt
Lòng còn chát chua nào mặn nào phèn
Má sung sức mà ba cường tráng thế
Man mác âu sầu trong điệu hát ru em
Đã qua đi những huyền thoại cũ mềm
Những đồng lúa ma không trồng mà gặt
Những ruộng cá không nuôi mà sẵn bắt
Nhưng ghềnh càng vuốt râu làm chơi mà ăn thật
Miếng ăn nào không nước mắt mồ hôi
Ruộng đó thôi mà gạo đắt đó thôi
Đất nghiền chất vô cơ như người nghiền a phiện
Con rầy nâu khoét cõng cả mùa màng
Thóc bỏ mục ngoài mưa thiếu xăng dầu vận chuyển
Phà Cần Thơ lê lết kẻ ăn xin
Cây đàn hát rong não nề câu vọng cổ
Quán rượu lai rai nơi thừa thiếu trốn tìm
* * *
Dù đất nước cả ba mùa cầy ruộng
Chưa đủ no đến khắp ba miền
Ta ca hát quá nhiều về tiềm lực
Tiềm lực còn ngủ yên
* * *
Lúc này tôi làm thơ tặng em
Em chớ nghĩ tôi là đồ vô dụng
Vô dụng lấy đi của cuộc sống những gì
Và trả lại được gì cho cuộc sống
Em có nghĩ tôi là con chính choè ăn rồi gạt mỏ
Em có nghĩ tôi là tay chuyên xuất hàng giả
Em có nghĩ tôi là nhà thơ chỉ đục đẽo nát cả giấy
Máy võ bay cao trên trang giấy mỏng manh
Tình nghĩa nhập nhằng sức cái vô danh
Tờ giấy chép thơ thành tờ giấy bạc
Em co nghĩ...
Mà thôi!
Xin em nhìn kìa những người cuốc đất
Tôi cũng từng chai tay cuốc đất
Cái cuốc theo ta đời này đời khác
Lưỡi cuốc nhỏ liếm sạch cánh đồng rồi
Chĩa thẳng cuốc lên trời
Bổ xuống đánh phập
Đẹp lắm chứ cái tạo hình cuốc đất
Xưa mẹ ru ta giấc ngủ yên lành
Để khôn lớn ta hát bài đánh thức
Có lẽ nào người lớn cứ ru nhau
Ru tiềm lực ngủ vùi trên thớ thịt
Tiềm lực còn ngủ yên
Bởi quả tim mắc bệnh đập cầm chừng
Tiềm lực còn ngủ yên
Bởi bộ não mang khối u tụ máu
Tiềm lực còn ngủ yên
Bởi con mắt lờ đờ thuỷ tình thể
Tiềm lực còn ngủ yên
Bởi đôi tai viêm chai màng nhĩ
Tiềm lực còn ngủ yên
Bởi ống mũi khò khè không nhận biệt mùi thơm
Tiềm lực còn ngủ yên
Bởi lớp da biếng lười cảm giác
Năng động lên nào
Từ mỗi tế bào, từ mỗi giác quan
Cố nhiên cần lưu ý tính năng động của cái lưỡi
Lời thực thà có thể đem ra xử tội
Lời nịnh nọt dối lừa có thể được tuyên dương
Đạo đức giả có thể thành dịch tả
Lòng tốt lơ ngơ có thể lạc đường
Cần lưu ý
Có cái miêng được chế thành cái bẫy
Sau nụ cười là lởm chởm răng cưa
Có cái môi mỏng ráp hơn lá mía
Hôn má bên này bật máu má bên kia
Có trận đánh úp nhau li chủ nghĩa
Khiến bắn ra không biết lối thu về
Cần lưu ý có lắm nghề lạ lẫm
Nghề mánh mung cưa cổ bóp hầu nhau
Nghề lêu lổng, nghề ngồi lê, nghề mê tín
Nghề ăn cắp lòng tin và chẹt họng đồng bào
Có loại “siêu nghề” gọi là nghề không làm gì cả
Thọc gậy bánh xe cũng một thứ nghề
Bộ sưu tập nhưng nghề ngang trái ấy
Là phù trú mà tà làm tiềm lực ngủ mê
Tôi muốn được là tiếng hát của em
Tiếng trong sáng của nắng và gió
Tiếng dẻo dai đòn gánh nghiến trên vai
Tiếng trần trụi của lưỡi cuốc
Lang thang khắp đất nước
Hát bài hát “đánh thức tiềm lực”
Xin em nhìn kìa
Người gánh phân gánh thóc
Tôi cũng từng mòn vai gánh thóc gánh phân
Kĩu kịt hai vai một nhịp cầu vồng
Đẹp lắm chứ cái tạo hình gồng gánh
Nhưng cái đẹp này
Em có chạnh lòng không?
Cái đẹp gọi về thủa ngày xửa ngày xưa
Nhịp theo tiết tấu chán buồn
Cái đẹp ấy lẽ ra không tồn tại nữa
Em có chạnh lòng không?
Giữa thành phố huy hoàng 1981
Bỗng hiện lù lù cái xe hơi chạy than
Xích lô đạp, càng ngày càng nghênh ngang
Xích lô máy và xe lam chạy dầu vừa nã đại liên vừa phun khói độc
Người đi bộ vừa đi vừa nghĩ về tiềm lực
Tiềm lực còn ngủ yên
Tôi trót sinh ra ở làng quê nghèo
Quen cái thói hay nói về gian khổ
Dễ chạnh lòng trước cảnh thương tâm
Làng tôi xưa toàn nhà tranh vách đất
Bãi tha ma không một cái mả xây
Bùa gặt lại nhiều rơm và ít thóc
Lũ trẻ chúng tôi vầy đất tối ngày
Thuở tới trường cũng đầu trần chân đất
Chữ viết loằng củ sắn củ khoai
Thầy giáo giảng rằng đất nước ta giàu lắm!
Lớp lớp trẻ con cứ thế học thuộc bài
* * *
Lúc này tôi với em không còn là lũ trẻ con nữa
Ta biết buồn mà để biết lạc quan
Và để nhắn gửi lại sau cho lớp trẻ con
(Dù sau này, dầu mỏ đã phun lên
Quặng boxit Lâm Đồng đã thành nồi thành xoong
Thành tàu bay hay thành tàu vũ trụ
Dù sau này có như thế..., như thế này đi nữa
Chúng ta cứ nên nhắc lại)
Rằng đừng quên đất nước còn nghèo!
* * *
Lúc này tôi và em không còn là lũ trẻ con nữa
Tuổi thanh xuân trọn vẹn cuộc hành quân
Sau lưng ta là kỷ niệm bi tráng
Trước mắt ta là con đường gập ghềnh
Vẫn trang trọng một tấm lòng trung thực
Dù có thể lỗi lầm làm sao mà nói trước
Dù có sao thì cũng phải chân thành

Lời mẹ dặn
Phùng Quán
Tôi mồ côi cha năm hai tuổi
Mẹ tôi thương con không lấy chồng
Trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải
Nuôi tôi đến ngày lớn khôn.
Hai mươi năm qua tôi vẫn nhớ
Ngày ấy tôi mới lên năm
Có lần tôi nói dối mẹ
Hôm sau tưởng phải ăn đòn.
Nhưng không, mẹ tôi chỉ buồn
Ôm tôi hôn lên mái tóc:
- Con ơi! trước khi nhắm mắt
Cha con dặn con suốt đời
Phải làm một người chân thật.
- Mẹ ơi, chân thật là gì?
Mẹ tôi hôn lên đôi mắt
Con ơi một người chân thật
Thấy vui muốn cười cứ cười
Thấy buồn muốn khóc là khóc.
Yêu ai cứ bảo là yêu
Ghét ai cứ bảo là ghét
Dù ai ngon ngọt nuông chiều
Cũng không nói yêu thành ghét.
Dù ai cầm dao dọa giết
Cũng không nói ghét thành yêụ
Từ đấy người lớn hỏi tôi:
- Bé ơi, Bé yêu ai nhất?
Nhớ lời mẹ tôi trả lời:
- Bé yêu những người chân thật. Người lớn nhìn tôi không tin
Cho tôi là con vẹt nhỏ
Nhưng không! những lời dặn đó
In vào trí óc của tôi
Như trang giấy trắng tuyệt vờị
In lên vết son đỏ chóị
Năm nay tôi hai mươi lăm tuổi
Đứa bé mồ côi thành nhà văn
Nhưng lời mẹ dặn thuở lên năm
Vẫn nguyên vẹn màu son chói đỏ.
Người làm xiếc đi dây rất khó
Nhưng chưa khó bằng làm nhà văn
Đi trọn đời trên con đường chân thật.
Yêu ai cứ bảo là yêu
Ghét ai cứ bảo là ghét
Dù ai ngon ngọt nuông chiều
Cũng không nói yêu thành ghét
Dù ai cầm dao dọa giết
Cũng không nói ghét thành yêụ
Tôi muốn làm nhà văn chân thật, chân thật trọn đời
Đường mật công danh không làm ngọt được lưỡi tôi
Sét nổ trên đầu không xô tôi ngã
Bút giấy tôi ai cướp giật đi
Tôi sẽ dùng dao viết văn lên đá.
(1957)