Thread: Kỷ niệm 1 năm ngày Tế Hanh qua đời

Tối 14.7.2010, tại Trung tâm Văn hóa Thông tin tỉnh Bình Định, CLBVH Xuân Diệu sẽ tổ chức Đêm tưởng niệm 1 năm ngày qua đời của nhà thơ Tế Hanh (16.7.2009 - 16.7.2010). Được biết, tại Quảng Ngãi quê hương của nhà thơ, Hội VHNT Quảng Ngãi sẽ tổ chức dâng hương và đêm thơ nhạc kỷ niệm Tế Hanh tại Bình Sơn vào đêm 16.7.2010.
Nhà thơ Tế Hanh là tác giả quen thuộc của 2 bài thơ được đưa vào chương trình THCS trước đây và hiện nay: Nhớ con sông quê hương và Quê hương.
Tưởng nhớ nhà thơ, xin giới thiệu lại hai tác phẩm này theo trình tự ra đời.
Quê hương
Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới
Nước bao vây cách biển nửa ngày sông
Khi trời trong, gió nhẹ sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá
Chiếc thuyền nhẹ hăng như con tuấn mã
Phăng mái chèo mạnh mẽ vượt trường giang
Cánh buồm giương to như mảnh hồn làng
Rướn thân trắng bao la thân góp gió
Ngày hôm sau ồn ào trên bến đỗ
Khắp dân làng lũ lượt kéo ghe về
Nhờ ơn trời biển lặng cá đầy ghe
Những con cá tươi ngon thân bạc trắng
Dân chài lưới lần da ngăm rám nắng
Tỏa thân hình nồng thở vị xa xăm
Chiếc thuyền im bến mỏi trở về nằm
Nghe chất muối thấm dần trong thớ vỏ.
Nay xa cách lòng tôi luôn tưởng nhớ
Mầu nước xanh, cá bạc, cánh buồm vôi
Thoáng con thuyền rẽ sóng chạy ra khơi
Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!
NHỚ CON SÔNG QUÊ HƯƠNG
Quê hương tôi có con sông xanh biếc
Nước gương trong soi tóc những hàng tre
Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè
Toả nắng xuống dòng sông lấp loáng

Chẳng biết nước có giữ ngày giữ tháng
Giữ bao nhiêu kỷ niệm giữa dòng trôi
Hỡi con sông đã tắm cả đời tôi
Tôi giữ mãi mối tình mới mẻ

Sông của quê hương, sông của tuổi trẻ
Sông của miền Nam nước Việt thân yêu
Khi bờ tre ríu rít tiếng chim kêu
Khi mặt nước chập chờn con cá nhảy.

Bạn bè tôi tụm năm tụm bảy
Bầy chim non bay lượn trên sông
Tôi dang tay ôm nước vào lòng
Sông mở nước ôm tôi vào dạ.

Chúng tôi lớn lên mỗi người một ngả
Kẻ sớm khuya chài lưới bên sông
Kẻ cuốc cày mưa nắng ngoài đồng
Tôi cầm súng xa nhà đi kháng chiến.

Nhưng lòng tôi như mưa nguồn gió biển
Vẫn trở về lưu luyến bên sông...
Tôi hôm nay sống trong lòng miền Bắc
Sờ lên ngực nghe trái tim thầm nhắc.

Hai tiếng thiêng liêng hai tiếng miền Nam
Tôi nhớ không nguôi ánh nắng màu vàng
Tôi quên sao được sắc trời xanh biếc
Tôi nhớ cả những người không quen biết.

Có những trưa tôi đứng dưới hàng cây
Bỗng nghe dâng cả một nỗi tràn đầy
Hình ảnh con sông quê mát rượi
Lai láng chảy lòng tôi như suối tưới.

Quê hương ơi, lòng tôi cũng như sông
Tình Bắc Nam chung chảy một dòng
Không ghềnh thác nào ngăn cản được
Tôi sẽ đến nơi tôi hằng mong ước.

Tôi sẽ về sông nước của quê hương
Tôi sẽ về sông nước của tình thương.
(1956)

Trong ký ức của những học sinh ngày trước, được học dưới mái trường xã hội chủ nghĩa (theo cách gọi hồi đó), ắt hẳn không ai có thể quên được bài thơ Nhớ con sông quê hương của nhà thơ Tế Hanh.

Quê hương tôi có con sông xanh biếc

Nước gương trong soi tóc những hàng tre

Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè

Tỏa nắng xuống dòng sông lấp loáng...



Chẳng biết nước có giữ ngày giữ tháng

Giữ bao nhiêu kỉ niệm giữa dòng trôi...

Ký ức ùa về mãnh liệt trong một không gian lấp lánh ánh sáng và mở ra bao kỷ niệm tuổi thơ ngọt ngào thương mến. Bài thơ đánh động tâm tư của bao người con miền Nam, khi nhớ về những dòng sông miền Trung hầu như quanh năm xanh biếc. Màu xanh biếc còn là nỗi nhớ ánh xạ trong tâm hồn nhà thơ. Và cũng thật tự nhiên khi những hồi tưởng của tác giả lại có sức lay động thật mãnh liệt đến độc giả. Khi không gian kỷ niệm hiện lên trong ngần, tỏa nắng và mát rượi, đó cũng là lúc quê hương hiện hữu gần gũi, quyện hòa với hồn người.

Nhớ con sông quê hương là một lời nhắn nhủ, tái hiện cũng thật nguyên vẹn hình ảnh của một thủa hoa niên, với một thi sĩ lãng mạn Tế Hanh đã góp vào phong trào Thơ Mới 1932 - 1945 những vần thơ thật trong sáng của lứa tuổi học trò, trong một tâm cảm về quê hương đậm nét:

Làng tôi ở vốn làm nghề chài lưới
Nước bao vây cách biển nửa ngày sông
Khi trời trong, gió nhẹ sớm mai hồng
Dân trai tráng bơi thuyền đi đánh cá

Nếu phải làm một phép so sánh thì có thể thấy giữa hai bài thơ, ở hai thời điểm khác nhau nhưng vẫn chỉ là phản chiếu một tiếng nói, một tấm lòng của một người vốn rất ân tình với quê hương xứ sở. Có khác chăng, thưở hoa niên Tế Hanh bày tỏ tình cảm với quê hương của một cậu học trò mới lớn, tạm xa quê lập chí lập thân, còn bài thơ sau là nỗi đau đất nước bị chia cắt hai miền, gắn tâm trạng của những đứa con "đêm Nam ngày Bắc". Nhưng cả hai bài thơ đều vẫn một nỗi nhớ "nồng mặn", cũng chính là chất Tế Hanh không thể lẫn vào một ai khác.

Thơ của Tế Hanh không có cái uyên bác suy tưởng của Chế Lan Viên, không đắm say bồng bột như Xuân Diệu, không thăng hoa biến ảo như Hàn Mặc Tử, không trau chuốt sang trọng như thơ Bích Khê - những nhà thơ miền Trung khu Năm, nhưng vẫn có một phong cách đủ ghi dấu ấn một tấm lòng. Tế Hanh rất thật thà, rất hiền lành trong thơ, và chính điều đó đã khiến ông chinh phục được những bạn đọc khó tính. Tôi chợt nhận ra một điều thành đặc trưng thơ Tế Hanh, đó là ông viết rất hay khi ở một không gian lạ, xa cách quê hương, những câu thơ nảy ra từ tình cảnh cách xa lại làm người khác dễ đồng cảm hơn cả. Có thể nhận ra một mạch xuyên suốt này qua những bài thơ Mặt quê hương, Bài thơ tình ở Hàng Châu...Âu đó cũng là một nét Tế Hanh chăng?
TRẦN HÀ NAM